Jeden kraj, dwa systemy

„Jeden kraj, dwa systemy” to doktryna sformułowana na początku lat 80. XX w. przez Deng Xiaopinga. Zakłada ona istnienie w Chinach obszarów o ustroju kapitalistycznym, cieszących się bardzo szeroką autonomią, jednak wchodzących w skład Chińskiej Republiki Ludowej. Powodem tak dużych ustępstw jest chęć ponownego zjednoczenia ChRL, a termin „Jeden kraj, dwa systemy” przytaczany jest najczęściej w kwestii Hongkongu, Makau i Tajwanu.

Jeden kraj, dwa systemy

„Jeden kraj, dwa systemy” w przypadku Hongkongu i Makau

Koncepcja „Jeden kraj, dwa systemy” została zaproponowana w 1984 r. podczas rozmów między Chinami a Wlk. Brytanią odnośnie powrotu Hongkongu do Chin. Zaproponowano wtedy, że po przyłączeniu się do Chin, Hongkong pozostanie w posiadaniu szerokiej autonomii i obowiązującego systemu kapitalistycznego przez co najmniej 50 lat od daty dołączenia.

Koncepcję „Jeden kraj, dwa systemy” przedstawiono także w późniejszych rozmowach z Portugalią w sprawie Makau. Obie kolonie zostały częścią Chin jako specjalnie regiony administracyjne (SAR) odpowiednio w 1997 i 1999 roku. Co ciekawe, nadal nie wiadomo co stanie się z ww. regionami po upływie 50 lat.

Hongkong i Makau posiadają własny system prawny, sądowniczy oraz pełną autonomię gospodarczą (z własną walutą włącznie). Władza ustawodawcza, wykonawcza i sądownicza należy do rządu lokalnego. Rząd w Pekinie odpowiada wyłącznie za obronę militarną i sprawy zagraniczne, choć i tak oba regiony występują często jako samodzielny członek w międzynarodowych organizacjach jak np. Światowa Organizacja Handlu (WTO).

Dodatkowo oba regiony zwolniono z obowiązującego na terenie całych Chin nakazu używania uproszczonego pisma chińskiego w publikacjach i języka mandaryńskiego w szkolnictwie i mediach. Mieszkańcy obu regionów posiadają również własne paszporty i używają ich o wiele częściej niż chińskich.

W Hongkongu językiem urzędowym, obok chińskiego (kantońskiego), jest angielski, a w Makau — portugalski. Systemy prawne również są wzorowane odpowiednio na systemach Wielkiej Brytanii i Portugalii.

„Jeden kraj, dwa systemy” a kwestia Tajwanu

Koncepcja „Jeden kraj, dwa systemy” w pierwotnym założeniu była stworzona jako propozycja dla Tajwanu. W odróżnieniu od propozycji złożonej dla Hongkongu i Makau, prócz zapisów o zachowaniu szerokiej autonomii i ustroju kapitalistycznego, zawierała ona zapis o możliwości dalszego posiadania przez Tajwan własnej armii. Niemniej jednak spotkała się ze znaczącym sprzeciwem tajwańskiego rządu.

Od początku XXI wieku zauważa się stopniowy spadek aktywności w promowaniu koncepcji „Jeden kraj, dwa systemy” w kwestii Tajwanu. Pozostaje ona nadal oficjalną koncepcją Pekinu, jednakże ustępuje miejsca stopniowej integracji poprzez współpracę gospodarczą i polityczną w ramach tzw. Konsensusu 1992.

Porozumienie to osiągnięto w nieoficjalnych rozmowach między Chinami a Tajwanem w 1992 roku. W myśl tego porozumienia obie strony zakładają istnienie tylko jednych Chin, ale każda reprezentuje tę jedność na swój sposób. Doktryna ta nie została również wspomniana w przyjętej w 2005 roku przez rząd chiński Ustawie Antysecesyjnej. Ogólnie rzecz biorąc, zakłada ona neutralność wobec Tajwanu, dopóki nie ogłosi on niepodległości.

Kwestia Tybetu

Powszechnie uważa się, że koncepcję „Jeden kraj, dwa systemy” wzorowano na tzw. Siedemnastopunktowym porozumieniu, zawartym między Tybetem a Chinami w 1951 roku. Regulował on status Tybetu i określał warunki jego funkcjonowania w ramach Chin.

W 2005 roku Dalajlama XIV w ramach koncepcji „Jeden kraj, dwa systemy” zaproponował przyznanie szerokiego zakresu autonomii Tybetowi. Rządowe media skrytykowały ten pomysł, twierdząc, że koncepcja „Jeden kraj, dwa systemy” została stworzona z myślą o systemie kapitalistycznym, który nigdy nie funkcjonował w Tybecie.

Doktryna „Jeden kraj, dwa systemy” z pewnością była bardzo skomplikowanym przedsięwzięciem w momencie wprowadzania jej w życie. Praktyczne zastosowanie tej koncepcji i jej efekty możemy obserwować zarówno w przypadku Hongkongu, jak i Makau. Coraz częściej mówi się, że podobna koncepcja mogłaby pomóc w rozwiązaniu konfliktu izraelsko-palestyńskiego. Bardzo ciekawa wydaje się też wizja tego, jak będzie wyglądać sytuacja tych dwóch regionów po upływie ustalonych 50 lat. Hongkong ma włączyć się całkowicie do Chin w 2047 roku a Makau w roku 2049.

Zachęcamy również do sprawdzenia przygotowanego przez nas artykułu na temat kosztów życia w Hongkongu.

Szkolenie: Import z Chin