Towary podwójnego zastosowania

Czym są towary podwójnego zastosowania?

Towary podwójnego zastosowania (TPZ) mogą służyć zarówno do celów cywilnych jak i również wojskowych. W tym przypadku najważniejszym czynnikami są określone właściwości produktu, które umożliwiają przykładowo konstruowanie, wytwarzanie lub rozwój broni masowego rażenia. Z tego względu podlegają szczególnej kontroli. Przykładami tego typu towarów są:

• obrabiarki oraz różne ich kombinacje (tokarki, frezarki, szlifierki itp.),
• urządzenia i oprogramowanie realizujące funkcje kryptograficzne,
• pompy próżniowe, zawory,
• generatory plazmowe,
• sprężarki i turborozprężarki,
• roboty,
• lasery,
• sprzęt pomiarowy,
• łożyska,
• systemy nawigacji, żyroskopy,
• urządzenia wykorzystujące funkcje szyfrowania,
• sprzęt telekomunikacyjny,
• urządzenia poszukiwawcze (w szczególności wyposażone w radary i sonary),
• wiertarki do wiercenia głębokich otworów,
• niektóre substancje chemiczne używane do produkcji m.in. tworzyw sztucznych, barwników, pestycydów,
• proszki metali i stopy metali m.in. stopy niobu, stopy tytanu, aluminium,
• wymienniki ciepła,
• rury i uszczelki,
• towary o przeznaczeniu militarnym,
• inne towary, w szczególności wykorzystujące nowoczesne rozwiązania i technologie,
• a również technologie powiązane z ww. towarami.

Towary podwójnego zastosowania – klasyfikacja

Na terenie Unii Europejskiej obowiązuje jednolita lista towarów i technologii podwójnego zastosowania. Podczas tworzeniu prawodawstwa wzięto pod uwagę zakres użytkowania a także stworzono podział na 10 kategorii:

0 – materiały instalacje i urządzenia jądrowe,

1 – materiały, substancje chemiczne, „mikroorganizmy”i „toksyny”,

2 – przetwórstwo materiałów,

3 – elektronika,

4 – komputery,

5 – telekomunikacja i „ochrona informacji”,

6 – czujniki i lasery,

7 – nawigacja i awionika,

8 – urządzenia okrętowe,

9 – oraz układy napędowe, pojazdy kosmiczne i ich wyposażenie,

Dodatkowo kategorie podzielono na grupy oznaczone przy użyciu symboli literowych:

• systemy, urządzenia i części (A),
• urządzenia testujące, kontrolne i produkcyjne (B),
• materiały (C),
• oprogramowanie (D),
• technologie (E).

Kontrola w obrocie TPZ

Ze względu na zagrożenie związane z wykorzystaniem towarów podwójnego zastosowania, poszczególne kraje wprowadziły restrykcje na fizyczny i niematerialny obrót określonymi towarami, technologią i oprogramowaniem oraz na świadczenie niektórych usług dotyczących towarów podlegających kontroli jak i pomoc techniczna związana z towarami podwójnego zastosowania.

W przypadku UE kontrolą objęte są dostawy i tranzyt wewnętrzny oraz eksport poza terytorium Wspólnoty. Regulacje mają na celu zwiększenie bezpieczeństwa wewnętrznego, zwalczanie terroryzmu jak i rozprzestrzeniania broni masowego rażenia. Dlatego też kontroli poddaje się położenie towarów w łańcuchu dostaw oraz jakie zastosowanie planuje dla nich użytkownik końcowy. Co więcej, wiąże się to z uzyskaniem stosownych zezwoleń na eksport i import a poza tym z obowiązkiem informowania odpowiednich organów państwowych o zamiarze przywozu tych towarów do kraju.

Towary podwójnego zastosowania a obowiązki przedsiębiorcy

W przypadku towarów podwójnego zastosowania obowiązek sprawdzania, czy realizowane transakcje podlegają kontroli obrotu spoczywa każdorazowo na przedsiębiorcy. Naruszenie regulacji dotyczących TPZ wiąże się z ryzykiem nałożenia sankcji finansowych na spółkę jak i z odpowiedzialnością karną nakładaną na osobę dopuszczającą się naruszeń.

Warto wiedzieć, że zgodnie z prawodawstwem podmiot biorący udział w obrocie dokonujący importu i sprzedaży towaru podwójnego zastosowania jest zobligowany do poinformowania użytkownika końcowego, że:

• obrót takimi towarami podlega specjalnej kontroli oraz że ich eksport wymaga uzyskania pozwolenia na eksport
• w przypadku zmiany końcowego użytkownika (np. przez odsprzedaż itp.) czy sposobu wykorzystania towaru (np. zmiana lokalizacji) należy poinformować o tym fakcie importera i ewentualnie Ministerstwo Gospodarki.

O czym pamiętać przy towarach podwójnego zastosowania?

Chociaż towary podwójnego zastosowania uwzględnia się na listach w prawodawstwie europejskim, to okazuje się, że kontrola obrotu może zostać zastosowana również w stosunku do innych towarów. Niewątpliwie czynnikami decydującymi są: końcowe zastosowanie danego produktu, miejsce przeznaczenia oraz użytkownik końcowy. Na dodatek niektóre urządzenia ze względu na posiadane funkcje szyfrowania danych także mogą m.in. podlegać kontroli w przywozie. Oznacza to obowiązek zgłoszenia zamiaru ich przywozu na terytorium Polski do Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Tego typu funkcje posiadają urządzenia codziennego uzytku, np. karty sim, routery czy sprzęt telekonferencyjny.

Więcej informacji o TPZ znajdziesz na stronie rządowej.